Szkolnictwo pełni bardzo istotną funkcję w życiu każdego narodu. We Francji kontynuuje ono tradycję sięgającą czasów rewolucji z 1789 roku. Jedną z podstawowych zasad francuskiego systemu nauczania jest darmowy dostęp do wiedzy. Publicznie szkolnictwo podstawowe jest dostępne dla wszystkich od 1881 roku, a szkoły średnie stały się nieodpłatne w roku 1933. Na państwowe uniwersytety i większość szkół wyższych można się dostać po uiszczeniu niewielkiej opłaty. Poza tym istnieją rozmaite formy pomocy ze strony państwa: stypendia i zapomogi.

Generalnie szkolnictwo we Francji jest publiczne, chociaż nie stanowi ono monopolu państwa. Oprócz szkół publicznych istnieją też liczne szkoły prywatne, które mogą być utworzone, po spełnieniu pewnych warunków, przez osoby prywatne, stowarzyszenia, fundacje czy instytucje religijne. Należy zaznaczyć, że szkolnictwo prywatne zajmuje silną pozycję we francuskim systemie edukacji. Problem dofinansowania tego typu szkół przez państwo stanowi co pewien czas przedmiot burzliwych dyskusji i debat w gronie polityków, nauczycieli czy też samych uczniów.

Nauczanie przedszkolne

Dzieci od 2. do 6. roku życia mogą być przyjęte do przedszkola, w zależności od ilości wolnych miejsc. W większości przedszkoli zajęcia kończą się o godz. 16, stąd ogromna liczba tu pracujących „au-pair” (opiekunki). Zważywszy na fakt, że pracę kończy się we Francji między godziną 17 a 18, małe dzieci od momentu wyjścia ze szkoły do powrotu rodziców, spędzają czas w towarzystwie opiekunów bądź opiekunek.

Szkolnictwo podstawowe

Od 6. roku życia dzieci przechodzą do szkoły podstawowej, gdzie spędzają rok nauki, tak zwany „kurs przygotowawczy” – CP (cours préparatoire), po nim następują dwa lata „kursu podstawowego” – CE (cours élémentaire) i dwa lata „kursu średniego” – CM1 i CM2 (cours moyen).

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Następny etap w życiu ucznia to kolejne dwa cykle edukacji . Pierwszy z nich (od 11. do 15. roku życia), to „college”, czyli odpowiednik polskiego gimnazjum. Klasy są numerowane od tyłu, a więc po szkole podstawowej trafiamy do klasy szóstej, po niej do piątej, czwartej i trzeciej. Dla tych, którzy nie nadążają z programem, proponuje się kontynuację nauki w drugim skróconym cyklu, czyli nauczanie zawodowe, zwane inaczej technicznym. Szkoły te kończą się egzaminem, po którym otrzymuje „świadectwo zdolności zawodowej” (cértificat d’aptitude professionnelle).

Pozostali trafiają do szkół drugiego cyklu długiego, tj. do liceów (lycée). Nauka trwa tutaj trzy lata – druga klasa, pierwsza klasa i wreszcie tzw. „terminale”(końcowa), uwieczniona egzaminem maturalnym, tzw. „bac” (baccalauréat). W liceach klasy są profilowane.

Mamy więc profil:

A – obejmujący filozofię i literaturę;
B – ekonomię i nauki socjalne;
C – matematykę i fizykę;
D – matematykę i nauki przyrodnicze;
E – przedmioty ścisłe i techniczne;
F – przemysł;
G – handel.

Szkolnictwo wyższe

Po pomyślnie zdanym egzaminie maturalnym (co w tym kraju nie jest takie proste, bo to jest egzamin zewnętrzny), każdy może zapisać się na uniwersytet. We Francji są ponad dwa miliony studentów. Uniwersytetom podlegają studia literackie i filologiczne, kierunki ścisłe, prawo i ekonomia.

Tutaj nauka podzielona jest na 3 cykle:

• pierwszy (dwa lata) – DEUG 1 (Dyplome d’Etudes Universitaires Générales), czyli „dyplom ogólnych studiów uniwersyteckich”;

• drugi cykl licence (licencjat);

• maitrise – odpowiednik magisterium;

• trzeci cykl poświęcony jest pracy naukowej i kończy się doktoratem – DEA (Dyplome d’Etudes Approfondies), czyli „dyplom studiów pogłębionych”.

Inny typ szkolnictwa wyższego, niezależny od Uniwersytetów to tzw. „Les Grandes Ecoles”. Uczelnie te w większości przypadków są państwowe, ale dostęp do nich jest ograniczony i możliwy jedynie po zdaniu egzaminu wstępnego o dosyć wysokim stopniu trudności (w niektórych liceach istnieją specjalne klasy pomaturalne przygotowujące do tego egzaminu). Są to zatem szkoły elitarne, kształcące wyższe kadry zawodowe Francji. Ich absolwentami są przyszli prezydenci, politycy i dyrektorzy wielkich koncernów.